"Ο ΔΑΦΝΙΑΝΟΣ" ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΜΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΛΑΛΟ

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Ο «Τριχάχαλος» σταυρός του Κόφινα Απ’ όλα τα μέρη τση Κρήτης, περίσσα ρέγομαι να σαλεύγω στα κακοτράχαλα Αστερούσια. Να βγορίζω τον πολύγεννο κάμπο κι από πάνω απ’ τη κεφαλή μου να φτεροκοπούνε θεόρατες σκάρες. Να πατώ στα τζουγκριά και να θωρώ πέρδικες να στραταρίζουν ανέγνοιες. Να γροικώ λέρια των οζώ και να χώνομαι σε πανάρχαια μιτάτα. Να σκαλώνω στη πια ψηλή κορφή, στον Κόφινα, και να με χτυπά ο γέρο-Βοριάς με λύσσα. Έκεια, στον Κόφινα, φτεροκοπά κι εμένα ο νους μου, κλουθώντας τσοι θρύλους που εγεννηθήκανε σε τούτο τον μυριοπάτητο βράχο, τον θαλασσόβρεχτο.   Ο Κόφινας από κοντινή απόσταση, με τα χρώματα του Μάη απλωμένα στην άγονη γη.   Ήτονε λέει τότε που ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄, είδε έκειονα το όραμα με τον σταυρό στον ουρανό, που ‘γραφε «Εν τούτο νίκα» κι εγίνηκε η αιτία να γενεί, αυτός Μέγας κι ο Χριστιανισμός παγκόσμια θρησκεία. Ετότεσας λοιπόν επαρήγγειλε ...

  ΚΡΗΤΙΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ Τ’ άσματα τσ’ αγάπης Περιδιαβαίνοντας τις στράτες των Κρητικών δημοτικών τραγουδιών, βρέθηκα σε σοκάκι ανθοστόλιστο και μπεγεντισμένο. Στο σοκάκι που άγουροι ντελικανήδες και στεγνά αντράκια κατάλιωναν την καλίκωσή τους . Έκεια που τα τραγούδια τους σοφιλιάζανε με τους στεναγμούς τους. Στο σοκάκι τσ’ αγάπης:   Το πεθύμιο Να ‘χεν η γης πατήματα κι ο ουρανός κερκέλια να πάθιουν τα πατήματα να ‘πιανα τα κερκέλια. Ν’ ανέβαινα στον ουρανό να διπλωθώ να κάτσω, να παίξω σείσμα τ’ ουρανού, να βγάλει μαύρα νέφη, να βρέξει χιόνι και νερό κι ατίμητο χρουσάφι, το χιόν’ να βρέχει στα βουνά και το νερό στσοι κάμπους, στην πόρτα τση πολυαγαπώς τ’ ατίμητο χρουσάφι. Η επονομαζόμενη «Μόνα Λίζα της Κρήτης», Ρουμπίνη Νικολακάκη ( Nelly ’ s 1939). Πόσα άσματα τσ’ αγάπης άραγε έχουν γραφτεί για αυτή την ομορφιά.       Τα τραγούδια ετούτα βγάνουνε μυρωδιές ‘ποξεχασμένες. Τη μυρωδιά της αγνότητας, της ξεγνοιασιάς, τη...

  Γλέντι στο Μερακλοχώρι Σηκώθηκε ο Νικολής αξημέρωτα απ’ την κλίνη του κι εποταυρίστηκε. Αφού ενίφτηκε και ‘ποσάστηκε, ήβαλε τα καλά ντου ρούχα, που τα ‘χε η μάνα ντου «πατημένα» αποβραδίς. Ξανοίχτηκε στον μεγάλο καθρέφτη που ‘στεκε πάνω σε μια καρέκλα κι ήστριψε χαμογελώντας το μουστάκι του. Έκεινα την ώρα εκούστηκε χτύπος στην πόρτα. Ήτονε ο ορτάκης του ο Γιάννης: « Έ, θειά καλημέρα. Θεσμένος είναι ακόμα ο φίλος μου;» φώνιαξε ο Γιάννης μόλις του ‘νοιξε την πόρτα η γρα γυναίκα κι ο Νικολής απ’ την κάμερά ντου αποκρίθηκε: «Ναι μρε κακομούντρουλε, εσένα επερίμενα να με ξυπνήσεις ».   … πήρε τη λύρα του που ήτονε μέσα σε μια καλοσασμένη θήκη… (Η λύρα στη φωτογραφία είναι του σπουδαίου λυράρη Μιχάλη Τζαγκαράκη).   Ήπαιξε μια ανεποδαρά ο Γιάννης στην πόρτα τση κάμερας κι εστάθηκε κάτω απ’ το κασελίκι. Εφόριε τη χακί κυλότα ντου, το μαύρο πουκάμισο, τα ομορφοζαρωμένα στιβάνια ντου και το κρουσωτό κεφαλομάντηλό του. Στους ώμους του εφόριε μια μεγάλη ξομπλιαστή βούργ...

  ΣΤΑ ΧΝΑΡΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ Σαλεύω, γλακώ, τζιριτώ Του Μάη η πολύχρωμη φορεσιά με θάμπωσε πάλι. Στο μάλε βράσε της η άνοιξη, βιάζεται να καρπίσει μην την προλάβει ο ξεμπέτωτος Πρωτοούλης και την τσουδίσει. Αρνιούνται μπλιο τα παραθύρια μου να σφαλίξουνε κι οι ξεμαργωμένες κουρτίνες μου ανεμίζουν λεύτερες. Πώς να με βαστάξουν φυλακισμένο οι τέσσερις τοίχοι της θλίψης, πώς να αρνηθώ την ευωδιαστή αγκαλιά που μ’ ανημένει ολόδροση. Φορώ τα στιβάνια μου, παίρνω τη βέργα μου και σαλεύω ανέγνοιος….   ….Φορώ τα στιβάνια μου, παίρνω τη βέργα μου και σαλεύω ανέγνοιος… (Φωτογραφία Ευαγγελία Κουκάκη)   Σαλεύω: Η λέξη αυτή που έχει την έννοια του περπατώ, αλλά και του ανακινώ, ανακατεύω, προέρχεται από το αρχαίο σάλος , που σήμαινε θαλασσοταραχή, τρικυμία. Η αρχική έννοια της λέξης σαλεύω ήταν κινούμαι εδώ κι εκεί ασταθώς και χρησιμοποιούνταν κυρίως για πλοίο σε ταραγμένη θάλασσα. Αργότερα πήρε την έννοια του κινούμαι, ταλαν...

                           ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Ο Νεραϊδόσπηλιος Ερειπωμένο είναι σήμερο το χωριό των Κάτω Αστρακών, μα κάποτε, πριν πατήσουν την Κρήτη οι Τουρκαλάδες, ήτονε μιαν ομορφιά, με τα καλιμεντεμένα κονάκια του και τσι παμπάλαιες εκκλησίες του. Στην κάτω μερά του χωριού, χάσκει το Αστρακιανό φαράγγι, με τσοι 10 μύλους, τα ψηλά δεντρά και τσι πολλές πηγές. Έκεια, στσι Κάτω Αστρακούς, εζούσε ένας νιος, λυράρης καλός, που του ‘ρεσε να χώνεται μες στο φαράγγι, να παίζει τσι κοντυλιές του.   Ο ερειπωμένος ναός του Αγίου Γεωργίου στο εγκαταλελειμμένο χωριό των Κάτω Αστρακών.   Έτσα λοιπόν ένα βράδυ μ’ ολόγιομο φεγγάρι, επήρε τη λύρα του, κατέβηκε στο φαράγγι κι έκατσε σ’ ένα βράχο, έκεια που ο ποταμός μαζώνει πολύ νερό και κάνει σαν τη λίμνη. Άρχιξε να παίζει τη λύρα κι είχε για ζυγιά το κελάρισμα του νερού. Για ώρες ήπαιζε ‘ποξεχασμένος από την ομορφιά του τόπου και περασμένα πια μεσάνυχτα, ...

  Δεύτε λάβετε Φως Έχει μια παράξενη ομορφιά ο Απρίλης και μια μυρωδιά που τρυπώνει στα ρουθούνια σου. Κάθε μέρα του που περνά έχει άλλο χρώμα, άλλη ευωδιά, άλλη λαλιά, μα αυτό που μένει πάντα ίδιο στους αιώνες, είναι ότι ο Απρίλης κουβαλά στη ράχη του ένα τέλος και μια αρχή, ένα θάνατο και μια αναγέννηση, ένα μαυροφορεμένο χειμώνα που φεύγει και μια λευκολουσμένη άνοιξη που έρχεται. Τούτο τον μήνα το σκοτάδι πέφτει τραυματισμένο, στο ακατάλυτο αλώνι του χρόνου, μα θα ‘ρθει κι η σειρά του στο γύρισμα του καιρού. Τούτο τον μήνα ανθίζει το χαμόγελο στα χείλη μας, ας είναι και πετρωμένα, πιο όμορφη είναι η βιόλα που φυτρώνει στον πικραμένο βράχο. Τούτο τον μήνα βγάνει η ψυχή μας τα πανωφόρια της ένα-ένα, μέχρι να μείνει ολόγδυμνη στην κάψα του έρωτα. Ανάσταση μυρίζει ο Απρίλης. Ανάσταση: Πίνακας του Ουμβέρτου Αργυρού, 1932   Πως την αποζητώ την Ανάσταση ως γεύομαι την πρώτη χαραυγή τ’ Απρίλη, ως θωρώ το πρώτο δροσουλιασμένο ρόδο να ματώνει, ως νοιώθω τον πρώτο στεναγμ...

    ` ΣΤΑ ΧΝΑΡΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ Κρήτη- Καππαδοκία Πατώντας στα χνάρια των λέξεων, δεν έχω κάνει ένα ζάλο να μην ανοίξει η καρδιά μου σαν το ρόδο του Μαγιού. Δειλό κι αλαφρύ ήταν στην αρχή το βήμα μου, μα τώρα χώνεται βαθιά στη στράτα κι η λαλιά μας σηκώνεται ομπρός μου σαν ανάρια σκόνη, για να μπει στα πνευμόνια μου, να γίνει ανάσα. Απ’ όλες τις στράτες που έχω διαβεί, ρέγομαι πιο καλά τα δισταύρια, εκεί που η Κρητική λαλιά σμίγει με άλλες Ελληνικές διαλέκτους. Εκεί καταλαβαίνει κανείς τη δύναμη που έχει η γλώσσα μας και πόσο σημαντικό ρόλο παίζει στη διατήρηση της ταυτότητας του Ελληνισμού. Σήμερα λοιπόν βρέθηκα εκεί που η Κρήτη συναντά τη μακρινή Καππαδοκία. Η Καππαδοκία βρίσκεται εκεί που η Μικρά Ασία συναντά την Ανατολία και εκτείνεται σε ένα οροπέδιο 1000- 1500 μέτρων υψόμετρο. Η Ελληνική επιρροή στην περιοχή ξεκινά από τα Ελληνιστικά χρόνια, με αποκορύφωμα τον 2 ο αιώνα π. Χ όπου Έλληνες καλλιτέχνες και φιλόσοφοι διαδίδουν τη γλώσσα και τα Ελληνικά ήθη σε όλο το β...