"Ο ΔΑΦΝΙΑΝΟΣ" ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΜΟΥ ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΛΑΛΟ

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Παναγία Πηγαδιώτισσα - Σύντεκνε, έλα από ‘παέ. -Μα που πάμε εδά; -Στη Παναγιά τη Μεσοχωρίτισσα, στην πλατεία. -Σύντεκνε, μεγάλο χωριό ο Θραψανός, δεν ήμουνε ξαναερχομένος έπαε, μα αρέσει μου κι είναι κι αζωντανό, ξάνοιξε έκειε κοπέλια. -Μα γιάε μια γρα εκατοχρονίτισσα που πλέκει χωρίς γυαλιά κι εμείς δεν φέγγομε στο μέτρο. -Έλα να σιμώσομε να τηνε ρωτήξομε για το πηγάδι που επαντήξαμε. Η Παναγία η Μεσοχωρίτισσα στη πλατεία του πανέμορφου Θραψανού. -Ώρα καλή θειά, ίντα γίνεται; -Καλώς τσοι λεβέντες, ξενοχωριανοί είσαστε; -Ναι, κάτι θέλομε να σε ρωτήξομε. -Κάτσετε έπαε στο πεζούλι, να φέρω ένα κεραστικό. -Δε χρειάζεται δα θειά, ένα λεπτό μόνο θα κάτσομε. -Ίντα λογάται δα, ατρατάριστοι θα φύγετε; Να, μια ρακή και μια ολιά γλυκό κυδώνι ίσα-ίσα να γλυκαθείτε. -Ω, χαρώ το, ότι πρέπει είναι εδά, να ‘σαι καλά. -Ε, μιλείτε εδά, ίντα θέλετε; -Από τη λίμνη στη Λιβάδα εκατεβαίναμε κι επεράσαμε από τ...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Του Παλμέτη ο Ταύκος Ούτε 20 χρονών δεν ήταν ο Παλμέτης (Ιωάννης Παντερής 1795-1835), όταν βγήκε χαΐνης στα βουνά, μαζί με τους Βασίλη Σμπώκο, Σταύρο Ξετρύπη, Βασίλη-Αναγνώστη Σκουλά, Σταύρο Νιώτη και άλλους. Από το Καμαράκι Μαλεβιζίου ήταν η καταγωγή του, θεριό στην όψη και στην ψυχή, φόβος και τρόμος των γενίτσαρων της περιοχής, έκανε τα πάντα για να δει το νησί λευτερωμένο. Την άνοιξη του 1822, πρώτος-πρώτος έτρεξε και μπήκε στη φωτιά της επανάστασης των επαρχιών Μυλοποτάμου και Μαλεβιζίου. Έπειτα από λίγες εβδομάδες, μαζί με όλους τους επαναστατημένους, ανάγκασε τους Τούρκους της περιοχής να εγκαταλείψουν και να καταφύγουν στο Ηράκλειο. Πήρε μέρος σε πολλές, σημαντικές μάχες, κυρίως μαζί με Μυλοποταμίτες και διακρίθηκε για την τόλμη του και τη λιονταρίσια ορμή του. Ο  περίφημος Χαϊνόσπηλιος στο χωριό Καμαράκι. Πηγή φωτογραφίας Διαδίκτυο Παρά τον σκληρό και αδιάκοπο αγώνα των εξεγερμένων, η επανάσταση σβήνει οριστικ...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Η Κόρη στη θάλασσα Ήφυγε το καλοκαίρι, εμπήκε το φθινόπωρο μα ο ήλιος, πυρωμένος ακόμη, μου χαμογελά σαν με θωρεί πρωί-πρωί να τονε ξανοίγω. Τέτοια εποχή ρέγομαι να σαλεύγω στη φύση μα οφέτος είπα ν’ αρχίξω απ’ αλλού. Έτσα μ’ έβγαλε η στράτα στην πολύβουη Χερσόνησο, για να ιδώ ίντα σημάδια αφήκανε οι ορδές των τουριστών που αλώσανε πάλι το κρητικό καλοκαίρι. Εντάκαρα από την ανατολική μεριά της Χερσονήσου και προχωρούσα δυτικά βαδίζοντας στην παχτωμένη από τα μαγαζιά παραλιακή στράτα. Παραφορτωμένο με λογιώ-λογιώ χρώματα, ξενικές λέξεις, ξενομπασάρικα ήθη και φθιασιδώματα, το παλαιότατο φυσικό λιμάνι. Λιγοστοί μπλιο οι τουρίστες και γερόντοι μα πάλι μου χαλούνε τη βόλτα μου. Εγώ θέλω αμοναξά όταν σαλεύω στον τόπο και στον χρόνο, μα ο τόπος που διάλεξα, ποτέ δεν είχε ησυχία, πάντα πολύβουο ήταν τούτο το λιμάνι.                                Η παρα...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Των Καλογέρω η Τρύπα Πολλά θαυμαστά μέρη έχει η Κρήτη. Σε κάθε γωνιά της κρύβει κι έναν παράδεισο. Μια μικρογραφία του πλανήτη είναι το νησί μας, όλες οι φυσικές ομορφιές μαζεμένες εδώ. Δεν υπάρχει όμως μια σπιθαμή γης σε τούτο τον τόπο που να μην είναι ποτισμένη με δάκρυ, λιβάνι και μπαρούτι, που να μην είναι σπαρμένη με κόκκαλα ηρώων και στεφανωμένη από τα ίδια τα χέρια της λευτεριάς. Ένα από τα ομορφότερα μέρη της Κρήτης είναι το Δάσος του Ρούβα ή Λάκκος του Ρούβα όπως το λεν οι ντόπιοι. Απλωμένο στις ανατολικές πλαγιές του Ψηλορείτη, πάνω απ’ τα χωριά Γέργερη, Νίβρητος και Ζαρό, το δάσος εκτός από αμέτρητους, αιωνόβιους πρίνους, ασφένταμους και πλατάνια, έχει πολλές πηγές με τρεχούμενα νερά, τα οποία δημιουργούν μια εικόνα αξέχαστη σε όποιον επισκεφτεί το μέρος. Όμως στον κόρφο του κρύβει καλά μυστικά που μόνο ο χρόνος αποφασίζει πότε θα αποκαλυφτούν. Ο Λάκκος του Ρούβα, με τον Ψηλορείτη ακοίμητο φρουρό.   Εκεί στον Λάκκο τ...

 ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Η βρύση του Ντελή-Μάρκου (Κρήνη Πριούλι) Κάπου στην παραλιακή του Ηρακλείου… -Έλα παιδί μου από ‘παε. -Μα δεν κουράστηκες μωρέ παππού, τόση ώρα που περπατάμε; -Δεν τηνε χορταίνω παιδί μου ετούτηνε την πόλη. Γεμάτη ομορφιές και ιστορία είναι, μη θωρείς που την έχομε κατηντήσει κουρελού. -Να κάτσουμε κάπου γιατί κάνει ζέστη, μην πάθεις τίποτα. -Πια κάτω θα κάτσομε στον ασκιανό, μόνο γροίκα ‘δα. Έπαε είναι η Πύλη του Δερματά. Έτσα την ονομάσανε γιατί πια κάτω ήτονε τα ταμπακαριά, τα δερματάδικα δηλαδή. Οι Ενετοί τηνε φτιάξανε πριν πολλούς αιώνες μαζί με όλα τα τείχη και τον Κούλε.   Η Πύλη του Δερματά -Εντάξει, μα άντε τώρα προχώρα παππού. -Δεκάρα δε δίδεις γι’ αυτά που σου λέω, μα εγώ θα στα πω. Έκειονε το σχολειό που θωρείς είναι το Μποδοσάκειο. Εχτίστηκε το 1930 και το είχε κάμει δωρεά ένας βιομήχανος, ο Μποδοσάκης. Ε, πάμε δα πια κάτω που έχει κάτι παγκάκια να πάρω μια ανάσα γιατί εκαψώθηκα.   Η είσοδος του Μποδοσάκειου. Προχώρησαν, παπ...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Ο «Τριχάχαλος» σταυρός του Κόφινα Απ’ όλα τα μέρη τση Κρήτης, περίσσα ρέγομαι να σαλεύγω στα κακοτράχαλα Αστερούσια. Να βγορίζω τον πολύγεννο κάμπο κι από πάνω απ’ τη κεφαλή μου να φτεροκοπούνε θεόρατες σκάρες. Να πατώ στα τζουγκριά και να θωρώ πέρδικες να στραταρίζουν ανέγνοιες. Να γροικώ λέρια των οζώ και να χώνομαι σε πανάρχαια μιτάτα. Να σκαλώνω στη πια ψηλή κορφή, στον Κόφινα, και να με χτυπά ο γέρο-Βοριάς με λύσσα. Έκεια, στον Κόφινα, φτεροκοπά κι εμένα ο νους μου, κλουθώντας τσοι θρύλους που εγεννηθήκανε σε τούτο τον μυριοπάτητο βράχο, τον θαλασσόβρεχτο.   Ο Κόφινας από κοντινή απόσταση, με τα χρώματα του Μάη απλωμένα στην άγονη γη.   Ήτονε λέει τότε που ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄, είδε έκειονα το όραμα με τον σταυρό στον ουρανό, που ‘γραφε «Εν τούτο νίκα» κι εγίνηκε η αιτία να γενεί, αυτός Μέγας κι ο Χριστιανισμός παγκόσμια θρησκεία. Ετότεσας λοιπόν επαρήγγειλε ...

                           ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Ο Νεραϊδόσπηλιος Ερειπωμένο είναι σήμερο το χωριό των Κάτω Αστρακών, μα κάποτε, πριν πατήσουν την Κρήτη οι Τουρκαλάδες, ήτονε μιαν ομορφιά, με τα καλιμεντεμένα κονάκια του και τσι παμπάλαιες εκκλησίες του. Στην κάτω μερά του χωριού, χάσκει το Αστρακιανό φαράγγι, με τσοι 10 μύλους, τα ψηλά δεντρά και τσι πολλές πηγές. Έκεια, στσι Κάτω Αστρακούς, εζούσε ένας νιος, λυράρης καλός, που του ‘ρεσε να χώνεται μες στο φαράγγι, να παίζει τσι κοντυλιές του.   Ο ερειπωμένος ναός του Αγίου Γεωργίου στο εγκαταλελειμμένο χωριό των Κάτω Αστρακών.   Έτσα λοιπόν ένα βράδυ μ’ ολόγιομο φεγγάρι, επήρε τη λύρα του, κατέβηκε στο φαράγγι κι έκατσε σ’ ένα βράχο, έκεια που ο ποταμός μαζώνει πολύ νερό και κάνει σαν τη λίμνη. Άρχιξε να παίζει τη λύρα κι είχε για ζυγιά το κελάρισμα του νερού. Για ώρες ήπαιζε ‘ποξεχασμένος από την ομορφιά του τόπου και περασμένα πια μεσάνυχτα, ...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ Βουλισμένο Αλώνι Αν κοιτάξει κανείς δυτικά του Ηρακλείου, θα δει ένα βουνό σαν πυραμίδα, τον Στρούμπουλα, που αιώνιος φρουρός φυλάει το «Μεγάλο Κάστρο». Στους πρόποδες τούτου του βουνού, λίγο μετά τους «Κουμπέδες», υπάρχει ένα μεγάλο κυκλικό βύθισμα στη γη, σαν κρατήρας, το «Βουλισμένο Αλώνι». Το θαυμαστό αυτό έργο της φύσης, που βρίσκεται σε έναν άγριο τόπο, γεμάτο χαράκια, όταν το επισκεφτείς, σε αφήνει άναυδο και σου προκαλεί δέος. Έχει μάλιστα εξαιρετική ακουστική, πράγμα που είχε παρατηρήσει ο αξέχαστος Μάνος Χατζηδάκης και είχε προτείνει να γίνει εκεί υπαίθριο θέατρο. Το σχήμα του «Βουλισμένου Αλωνιού» είναι ελλειπτικό, με τον μεγάλο άξονά του να έχει μήκος 94 μέτρα και το ύψος του να διαφέρει από 4,5 έως 43,3 μέτρα. Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμα δώσει σαφή εξήγηση του φαινομένου. Μιλάνε για «δολίνη» και σπήλαιο που υποχώρησε, όμως το μεγάλο μέγεθος του «κρατήρα» τους μπερδεύει και δεν μπορούν να απαντήσουν ακριβώς γιατί συνέβη στο...

  ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ   Κανλί Καστέλι (Προφήτης Ηλίας) Για αιώνες βρισκόταν η Κρήτη στα χέρια των Ενετών. Η γεωστρατηγική θέση του νησιού, τα εύφορα εδάφη, τα λιμάνια και το σημαντικό εμπόριο, ήταν δελεαστικά δώρα για οποιονδήποτε κατακτητή και οι Ενετοί θεωρούσαν την Κρήτη πολύτιμο πετράδι στο στέμμα της «Γαληνοτάτης Δημοκρατίας». Αυτός ήταν ο λόγος που σε πολλά σημεία του νησιού έφτιαξαν μεγάλα φρούρια και σπουδαία οχυρωματικά έργα. Κάστρο Τέμενος, Marco Boschini 1651 Οι Κρητικοί ποτέ δεν αποδέχτηκαν τους κατακτητές. Οι επαναστάσεις διαδέχονταν η μια την άλλη και ο τόπος ματοκυλίστηκε πολλές φορές. Τώρα όμως νέος, αλλόθρησκος εχθρός βρισκόταν προ των πυλών. Οι Οθωμανοί με εκατοντάδες πολεμικά πλοία και περισσότερους από 50.000 άνδρες, αποβιβάστηκαν στο νησί και πολλοί Κρητικοί συντάχτηκαν με τους Ενετούς για την απόκρουση των άπιστων βαρβάρων. Ήταν 23 Ιουνίου 1645 και μέσα σε δυο χρόνια οι Οθωμανοί κατέκτησαν σχεδόν όλη την Κρήτη, εκτός του Χάνδακα (Ηρά...